روش نگهداری گیاه برگ انجیری
علاقه مندان به گیاهان آپارتمانی به شدت عاشق مونسترا (که در ایران بیشتر با نام برگ انجیری شناخته می شود) شده اند. دلیل محبوبیت این گیاه، برگ هایی است که سوراخ ها یا شکاف های عمیقی در آن ها ایجاد می شود و ظاهری عجیب و استوایی به آن می بخشد. گونه های کمیاب یا نمونه های بسیار خاص این گیاه ممکن است صدها یا هزاران دلار قیمت داشته باشند. اما برای پرورش دهندگان معمولی گیاهان آپارتمانی، انواع زیادی از برگ انجیری وجود دارد که پرورش آن ها آسان و قیمتشان مقرون به صرفه است.
برگ انجیری در اندازه ها، شکل ها و نقش های مختلفی وجود دارد که می تواند مکمل هر دکوراسیون منزل یا اداره ای باشد. این گیاه آپارتمانیِ همه کاره را می توان به صورت فشرده و بوته ای نگه داشت، با استفاده از قیم (تکیه گاه) به سمت بالا هدایت کرد، یا اجازه داد که در سبدهای آویز به صورت رونده و آویزان رشد کند. با افزودن یک لمسِ زنده و استوایی به محیط داخلی خود، در روزهای دلگیر زمستان روحیه خود را بالا ببرید.
در اینجا روش پرورش این گیاهان شگفت انگیز را می خوانید:
اطلاعات گیاهی برگ انجیری
نام علمی: Monstera spp
نام های رایج: گیاه پنیر سوئیسی (Swiss cheese plant)، فیلودندرون برگ بُر (split-leaf philodendron – البته این نام علمی دقیقی نیست)، نان مکزیکی، و در ایران: برگ انجیری.
منشأ: بومی جنگل های بارانی استوایی آمریکای مرکزی.
مناطق رشد (Zones): معمولاً به عنوان گیاه آپارتمانی در داخل خانه نگهداری می شود، اما در مناطق بسیار گرم و مرطوب (مناطق ۱۰ تا ۱۲ کشاورزی) می توان آن را در فضای باز کشت کرد.
سطح نگهداری: آسان تا متوسط.
نرخ رشد: بسته به نوع واریته، از کند تا سریع متغیر است.
برگ انجیری
شاخ و برگ: بسته به نوع واریته متفاوت است. بسیاری از آن ها شکاف ها یا سوراخ های عمیقی ایجاد می کنند، در حالی که برخی گونه ها برگ های یکدست دارند. رنگ برگ ها سبز است یا در انواع ابلق دارای الگوهای سبز، نقره ای، سفید یا کرم می باشد.
گل دهی: به ندرت در داخل خانه گل می دهد.
ریشه ها: ریشه های هوایی قهوه ای رنگ و طناب مانند در امتداد ساقه ها ایجاد می شوند. ریشه های پایین تر را می توان داخل خاک هدایت کرد تا گیاه را تغذیه و تقویت کنند، در حالی که ریشه های بالاتر را می توان به ساختارهای بالارونده (مثل قیم) متصل کرد یا اجازه داد آزادانه رشد کنند.
فرم و اندازه: عادت رشد بوته ای یا رونده دارد. زمانی که به عنوان گیاه آپارتمانی پرورش داده می شود، می تواند بین ۹۰ سانتی متر تا ۶ متر ارتفاع (۳ تا ۲۰ فوت) و ۳۰ تا ۹۰ سانتی متر پهنا داشته باشد.
آیا برگ انجیری سمی است؟ برگ انجیری حاوی کریستال های اگزالات کلسیم است که برای حیوانات خانگی و انسان سمی می باشد. شیره گیاه می تواند باعث تحریک پوست یا جوش در بزرگسالان و کودکان شود.
گیاهان مشابه برگ انجیری
گیاهانی که شبیه به مونسترا هستند شامل «مینی مونسترا» (Rhaphidophora tetrasperma) و «پتوس» (Epipremnum spp) می باشند. همچنین گیاه «فیلودندرون برگ بُر» (Philodendron bipinnatifidum یا همان فیلودندرون سلوم) گاهی به دلیل شباهت ظاهری زیاد و نام رایج مشترک، با مونسترا اشتباه گرفته می شود.
مونسترا دکوری در گلدان
نکات پرورش برگ انجیری
برای اینکه برگ انجیری (مونسترا) بتواند رشد سالم، برگ هایی بزرگ و شکاف دار و ظاهری سرحال داشته باشد، لازم است نیازهای اصلی آن از نظر نور، دما، رطوبت، خاک و تکیه گاه به درستی تأمین شود؛ در ادامه به مهم ترین نکات پرورش این گیاه محبوب می پردازیم.
برگ انجیری به چه مقدار نور نیاز دارد؟
گیاه را نزدیک پنجره ای قرار دهید که نور روشن و غیرمستقیم خورشید را دریافت کند. از تابش مستقیم نور خورشید خودداری کنید، زیرا می تواند باعث سوختن برگ ها شود. در ماه های گرم تابستان می توان گیاهان را در فضای باز در مکانی سایه و روشن قرار داد.
دما
دمای ایده آل بین ۱۸ تا ۲۹ درجه سانتی گراد (۶۵ تا ۸۵ درجه فارنهایت) است. دماهای کمتر از ۱۳ تا ۱۵ درجه سانتی گراد (۵۵ تا ۶۰ درجه فارنهایت) می تواند باعث استرس یا مرگ گیاه شود. گیاهان را از دریچه های گرمایشی (شوفاژ/بخاری) و کوران هوای سرد دور نگه دارید.
رطوبت
این گیاهان آپارتمانی در رطوبت اتاقِ حداقل ۶۰ درصد بهترین عملکرد را دارند. با استفاده از دستگاه بخور، غبارپاشی (اسپری آب) مکرر روی گیاه، یا قرار دادن گلدان روی سینی پر از سنگریزه و آب (روش جزیره)، رطوبت را افزایش دهید. مطمئن شوید که کف گلدان مستقیماً درون آب نماند تا از پوسیدگی ریشه جلوگیری شود.
نوع خاک
مونسترا در خاک دارای تهویه که زهکشی خوبی داشته باشد و pH کمی اسیدی تا خنثی (بین ۵.۵ تا ۷.۰) داشته باشد، رشد می کند. از خاکی استفاده کنید که مخصوص مونسترا فرموله شده است، یا از مخلوط خاک گلدان با کیفیت بالا استفاده کنید و به آن «کوکو چیپس» (coco fiber)، پرلیت یا پوست درخت ارکیده اضافه کنید تا زهکشی آن بهبود یابد.
الزامات گلدان
در گلدانی بکارید که ۵ تا ۱۰ سانتی متر (۲ تا ۴ اینچ) پهن تر و عمیق تر از توپ ریشه گیاه باشد و سوراخ های زهکشی کافی داشته باشد. از کاشتن در گلدان های خیلی بزرگ خودداری کنید تا از پوسیدگی ریشه جلوگیری شود. مطمئن شوید گلدان به اندازه کافی پهن و عمیق است که بتواند یک قیم خزه دار یا تکیه گاه دیگر را در خود جای دهد.
تکیه گاه
برای تشویق گیاهان به بالا رفتن، مونسترا اغلب روی تکیه گاهی به نام «قیم خزه دار» (moss pole) هدایت می شود که سطحی ایده آل برای چسبیدن ریشه های هوایی فراهم می کند.
تعویض گلدان مونسترا
مراقبت و نگهداری
پس از فراهم کردن شرایط مناسب رشد برای برگ انجیری، رعایت اصول صحیح آبیاری، تغذیه، هرس، تعویض گلدان و کنترل آفات نقش مهمی در حفظ سلامت، شادابی و رشد متعادل این گیاه دارد؛ در ادامه با مهم ترین نکات مراقبت و نگهداری آن آشنا می شویم.
هر چند وقت یک بار باید برگ انجیری را آبیاری کرد؟
هر ۱ تا ۲ هفته یک بار، یا هر زمان که حدود ۵ سانتی متر (۲ اینچ) از سطح خاک خشک شد، آبیاری کنید. اجازه دهید خاک بین دو آبیاری خشک شود. از آبیاری بیش از حد (غرقابی کردن مداوم) خودداری کنید، زیرا باعث پوسیدگی ریشه می شود. در پاییز و زمستان آبیاری را کاهش دهید.
کوددهی
در طول فصل رشد، از اواسط اسفند تا آبان (mid-March to November)، ماهی یک بار از کود مایع متعادل ۲۰-۲۰-۲۰ (کود سه بیست) استفاده کنید. در زمستان که رشد گیاه کند می شود، کوددهی را متوقف کنید.
هرس کردن
گیاهان را می توان به صورت بوته ای نگه داشت یا اجازه داد بالا بروند. در بهار که رشد فعال وجود دارد، گیاه را به اندازه دلخواه هرس کنید. قلمه های برگ را برای تکثیر و تولید گیاهان جدید نگه دارید. هر گونه برگ آسیب دیده یا قدیمی را در صورت نیاز جدا کنید تا انرژی گیاه صرف بخش های سالم شود.
تمیز کردن
هر چند ماه یک بار برگ ها را با یک پارچه مرطوب پاک کنید تا گرد و غبار آن ها گرفته شود و تازه به نظر برسند.
تعویض گلدان
گیاهان را می توان هر ۱ تا ۳ سال یک بار، یا هر زمان که ریشه ها گلدان را پر کردند (ریشه پیچ شدند)، تعویض گلدان کرد. تعویض گلدان را در بهار و قبل از شروع رشد جدید انجام دهید. گلدانی را انتخاب کنید که ۵ تا ۱۰ سانتی متر بزرگتر از گلدان قبلی باشد. خاک قدیمی را از ریشه ها جدا کنید و با خاک تازه جایگزین کنید و مطمئن شوید که ریشه های پایه و ریشه های هوایی پایینی با خاک پوشانده شوند.
آفات
شایع ترین آفات شامل شته ها، شپشک سپردار، شپشک آردآلود، تریپس یا پشه های قارچ (پشه سیاه گلدان) هستند. آفات را از نواحی آلوده با یک گوش پاک کن آغشته به الکل ۷۰ درصد پاک کنید. برای آلودگی های بزرگتر، از صابون حشره کش یا روغن نیم (Neem oil) استفاده کنید. درمان را در صورت نیاز تکرار کنید. گیاهان آلوده را از سایر گیاهان جدا کنید (قرنطینه) تا مطمئن شوید آفات از بین رفته اند.
آبیاری مونسترا
روش تکثیر مونسترا
مونسترا معمولاً از طریق «قلمه ساقه» یا «تقسیم ریشه» تکثیر می شود. بهترین زمان سال برای تکثیر، فصل بهار و تابستان است که گیاهان در حال رشد فعال هستند.
قلمه ساقه
این رایج ترین و آسان ترین روش تکثیر است. قسمتی از ساقه را که حداقل دارای یک برگ سالم و یک «گره» (برآمدگی روی ساقه) است، ببرید. قلمه ها را در آب قرار دهید تا ریشه های جدید ایجاد شوند (این کار ممکن است تا چند ماه طول بکشد). آب را هر هفته عوض کنید تا از ایجاد باکتری جلوگیری شود. قلمه های ریشه دار شده را در خاک تازه بکارید. قلمه های تازه را می توان مستقیماً در خاک نیز کاشت.
تقسیم ریشه
گیاه را از گلدان خارج کنید و خاک را از ریشه ها بشویید. با کشیدن بخش ها از هم یا برش دادن آن ها از سیستم ریشه اصلی، قسمت هایی از گیاه را جدا کنید. هر قسمت را در خاک تازه بکارید.
مونسترا آپارتمانی در گلدان
عیب یابی
وقتی شرایط رشد بهینه فراهم باشد، برگ انجیری مشکلات کمی دارد. به دنبال این علائم احتمالی باشید:
- توقف رشد: ممکن است نشانه سرد بودن بیش از حد دمای اتاق یا رطوبت خیلی کم باشد. همچنین ممکن است ناشی از خاک نامناسب یا کمبود کود باشد. شرایط رشد را بر این اساس اصلاح کنید.
- زرد شدن برگ ها: می تواند ناشی از عوامل مختلفی باشد، از جمله آبیاری نامناسب، زهکشی ضعیف، کمبود نور یا مواد مغذی، دمای پایین یا تغییرات محیطی. همچنین ممکن است نشانه آفاتی مانند شپشک آردآلود، تریپس یا کنه عنکبوتی باشد. طبیعی است که برخی از برگ های پایینی با رشد شاخ و برگ جدید زرد شده و بریزند. گیاه را بررسی و مشکل را برطرف کنید.
- نوک قهوه ای برگ ها: می تواند نشانه کم آبی (تشنگی گیاه) یا رطوبت کم هوا باشد. آبیاری یا رطوبت محیط را افزایش دهید.
- افتادگی برگ ها (پژمردگی): می تواند ناشی از کمبود آب یا مواد مغذی، دمای بسیار گرم یا سرد، پوسیدگی ریشه، شوک ناشی از تعویض گلدان، تراکم بیش از حد ریشه ها یا آفاتی مانند کنه عنکبوتی یا شپشک باشد. شرایط را تنظیم کنید.
- رشد علفی (ساقه های دراز و کم برگ): ممکن است ناشی از نور خیلی کم یا کود کم باشد. گیاه را به نور روشن تر منتقل کنید یا کوددهی را افزایش دهید.
- سیاه شدن برگ ها: می تواند نشان دهنده «پوسیدگی ریشه» باشد که ناشی از آبیاری بیش از حد یا زهکشی ضعیف است. اگر به این مشکل رسیدگی نشود، گیاهان می توانند به سرعت از بین بروند. گیاه را از گلدان خارج کرده و ریشه ها را بررسی کنید. ریشه های سیاه یا گندیده را ببرید. گیاه را در گلدانی جدید با خاک تازه بکارید و از زهکشی خوب آن مطمئن شوید. بیش از حد آبیاری نکنید و نور و رطوبت کافی فراهم کنید.
- لکه های قهوه ای با هاله زرد: ممکن است نشانه بیماری قارچی باشد. این معمولاً به دلیل آبیاری بیش از حد یا گردش هوای ضعیف ایجاد می شود. برگ های آسیب دیده را جدا کنید، آبیاری را کاهش دهید و گیاه را به مکانی با گردش هوای بهتر منتقل کنید، البته مهم است که گیاهان را دور از باد مستقیم (کوران) نگه دارید.
- عدم ایجاد شکاف یا سوراخ: ممکن است صرفاً به دلیل سن گیاه باشد. گیاه برگ انجیری (پنیر سوئیسی) باید ۲ یا ۳ ساله شود تا برگ هایش سوراخ یا شکاف پیدا کنند. گونه های دیگر مانند «مونسترا آدانسونی» در سنین پایین تر سوراخ دار می شوند. کمبود نور خورشید، آب یا کود نیز می تواند از عوامل موثر باشد. گیاهان زمانی که تکیه گاه عمودی (قیم) داشته باشند ممکن است برگ های بزرگتر با شکاف های بیشتر تولید کنند.
برگ زرد مونسترا
ایده های چیدمان و دکوراسیون
به دلیل فرم رشد انعطاف پذیر و برگ های چشمگیر، این گیاه قابلیت بالایی برای استفاده در چیدمان های متنوع دارد و می تواند به راحتی در فضاهای مختلف خانه یا محل کار جلوه ای زنده و متفاوت ایجاد کند؛ در ادامه چند ایده کاربردی برای دکوراسیون با آن آورده شده است.
- یک نمونه بزرگتر را به صورت بوته ای هرس کنید و روی زمین در یک ورودی بزرگ یا لابی دفتر کار قرار دهید.
- اجازه دهید فرم رونده گیاه به صورت افقی در امتداد طاقچه شومینه، قفسه کتاب یا دیوار رشد کند تا یک جلوه زنده و منحصر به فرد ایجاد شود.
- از یک قیم خزه دار، داربست تزئینی یا سایر تکیه گاه ها استفاده کنید تا گیاه را به صورت عمودی تربیت کنید و به گوشه ای روشن از اتاق جان ببخشید.
- یک نمونه کوچکتر را به صورت فشرده و بوته ای هرس کنید و روی میز عسلی یا میز ناهارخوری قرار دهید.
- قلمه های برگ را در مجموعه ای از گلدان های شیشه ای کوچک و شفاف قرار دهید تا بتوانید رشد ریشه ها را تماشا کنید.
- اجازه دهید یک نمونه کوچکتر در سبد آویز در حمام یا آشپزخانه که رطوبت هوای بیشتری دارد، آویزان شود.
- یک نمونه کوچک را در تراریوم (باغ شیشه ای) همراه با سایر گیاهان استوایی که نیازهای مشابهی دارند، پرورش دهید.
نتیجه گیری
گیاه برگ انجیری (مونسترا) با آن برگ های پهن، براق و حفره دارش، بدون شک یکی از ستارگان درخشان دنیای گیاهان آپارتمانی است که می تواند حس و حال جنگل های استوایی را مستقیماً به خانه شما بیاورد. نگهداری از این گیاه، برخلاف ظاهر باشکوه و پیچیده اش، چندان دشوار نیست. کلید موفقیت در پرورش یک مونسترای شاداب، ایجاد تعادل میان نور غیرمستقیم روشن، آبیاری منظم (بدون غرقابی کردن) و تأمین رطوبت کافی است.
چه یک باغبان حرفه ای باشید و چه تازه شروع به پرورش گل و گیاه کرده باشید، برگ انجیری با رشد سریع و سازگاری بالایش شما را ناامید نخواهد کرد. با رعایت نکات گفته شده در این راهنما—از انتخاب خاک مناسب گرفته تا مدیریت آفات و تکثیر—می توانید سال ها از زیبایی خیره کننده این شاهکار طبیعت در گوشه اتاق، دفتر کار یا حتی حمام خود لذت ببرید و فضایی زنده تر و شاداب تر خلق کنید.
سوالات متداول
-
چرا از نوک برگ های برگ انجیری من قطرات آب می چکد؟ آیا گیاه گریه می کند؟
به این پدیده «تعریق» یا Guttation می گویند و کاملاً طبیعی است. وقتی خاک مرطوب است و رطوبت محیط بالاست (معمولاً صبح ها)، گیاه آب اضافی را از طریق منافذ نوک برگ ها دفع می کند. این نشانه بیماری نیست، اما اگر خیلی زیاد اتفاق می افتد، ممکن است نشانه این باشد که کمی بیش از حد آبیاری می کنید. مراقب باشید این قطرات روی فرش یا پارکت نریزد.
-
آیا می توانم ریشه های هوایی بلند و نامرتب را قطع کنم؟
اگرچه بهتر است ریشه های هوایی را به سمت خاک هدایت کنید یا به قیم ببندید تا گیاه تقویت شود، اما قطع کردن آن ها به گیاه آسیب جدی نمی زند. اگر ریشه های هوایی خیلی بلند شده اند و ظاهر نامرتبی به دکوراسیون شما داده اند، می توانید با یک قیچی تمیز و ضدعفونی شده آن ها را کوتاه کنید.
-
آیا می توان برگ انجیری را برای همیشه در آب نگهداری کرد؟
بله، برگ انجیری می تواند در آب زنده بماند (کشت هیدروپونیک)، اما رشد آن به اندازه زمانی که در خاک است نخواهد بود و برگ هایش کوچک تر می مانند. برای نگهداری طولانی مدت در آب، باید آب را مرتب تعویض کنید و حتماً از کودهای مایع مخصوص برای تغذیه گیاه استفاده کنید، چون آب خالی مواد مغذی کافی ندارد.
-
آیا برگ انجیری واقعاً میوه می دهد؟
در طبیعت و محیط بومی، این گیاه میوه ای خوشمزه شبیه به ترکیب موز و آناناس تولید می کند (به همین دلیل به آن Monstera deliciosa می گویند). اما در محیط آپارتمان، گل دهی و میوه دهی این گیاه بسیار نادر است و تقریباً اتفاق نمی افتد، پس منتظر میوه نباشید!
-
برای براق شدن برگ ها می توانم از براق کننده های شیمیایی یا شیر استفاده کنم؟
استفاده از اسپری های براق کننده شیمیایی توصیه نمی شود زیرا روزنه های تنفسی برگ را می بندد. بهترین راه، تمیز کردن با آب ولرم و دستمال نرم است. استفاده از مقدار بسیار کمی شیر مخلوط با آب هم ضرری ندارد، اما استفاده مداوم از آن ممکن است باعث جذب حشرات شود. تمیز نگه داشتن برگ ها برای فتوسنتز حیاتی است.
-
تفاوت اصلی برگ انجیری (Monstera) با فیلودندرون برگ بُر چیست؟
اگرچه شبیه هم هستند، اما تفاوت اصلی در نوع شکاف هاست. در مونسترا (برگ انجیری)، روی پهنک برگ سوراخ های بسته ای (مانند پنیر) ایجاد می شود که به لبه برگ نمی رسند (Fenestration). اما در فیلودندرون، بریدگی ها معمولاً از لبه برگ شروع شده و به سمت داخل می روند و سوراخ بسته روی برگ دیده نمی شود.